Leciono 5

Vortprovizo

  • ji - kaj
  • sen - esti
  • te - li, ŝi, ri, ĝi (vivanta estaĵo aŭ personigita objekto)
  • hin - ĉi tiu (apud substantivo)
    • hinte - ĉi tiu ulo (vivanta estaĵo aŭ personigita objekto)
  • den - tiu (apud substantivo)
    • dente - tiu ulo (vivanta estaĵo aŭ personigita objekto)
  • ixu - plenkreskulo
    • femixu - virino
    • manixu - viro
  • bon - bona
  • day - granda
  • bala - forta
  • meli - bela
  • velosi - rapida
  • neo - nova
  • juni - juna
  • hox - feliĉa
  • safe - pura
  • lungo - longa
  • gao - alta

Notoj

Adjektivoj

La adjektivo ĉiam estas antaŭ substantivo kiun ĝi modifas.

  • safe myaw - pura kato
  • neo kitabu - nova libro
  • lunga filme - longa filmo

La verbo sen

La verbo sen kunigas la subjekton al adjektiva vortgrupo aŭ substantiva vortgrupo.

Kun adjektivaj vortgrupoj:

Kitabu sen neo.
La libro estas nova.

Filme sen lungo.
La filmo estas longa.

Uma sen day ji bala.
La ĉevalo estas granda kaj forta.

Kun substantivaj vortgrupoj:

Te sen mahi.
Ĝi estas fiŝo.

Te sen bon patre.
Li estas bona patro.

hin/den

La demonstrativojn hin kaj den nepre antaŭas substantivo aŭ pronomo. Ili ne povas memstari en substantivaj vortgrupoj.

Den piu sen day.
Tiu birdo estas granda.

La pronomo te, kiun oni fiksas al la demonstrativoj hin kaj den povas anstataŭi vivantan substantivon: hinte/dente.

Dente sen day.
Tiu (vivaĵo) estas granda.

Ĉar Globaso ne havas artiklon (la), oni povas uzi la vortojn hin kaj den por esprimi difinecon kiam strikte necese.

Den piu sen day.
Tiu birdo estas granda. aŭ La birdo estas granda.

Ineco kaj iĉeco/vireco

La adjektivojn fem (ina) kaj man (iĉa/vira) oni povas uzi kiel kvazaŭprefiksojn por distingi sekson. Kutime, oni ne indikas sekson, sed se oni bezonas distingi ĝin, jen kelkaj ekzemploj.

  • femnini - knabino
  • mannini - knabo
  • fembete - filino
  • manbete - filo
  • femuma - ĉevalino
  • manuma - ĉevaliĉo/virĉevalo
  • femdoste - amikino
  • mandoste - amikiĉo/viramiko

Substantivo-verbo

Globaso havas multajn substantivo-verbojn, aŭ vortoj kiuj povas funkcii kiel aŭ substantivo aŭ verbo. La verboj de la lecionoj 2, 3, kaj 4 fakte estas substantivo-verboj.

  • yam - manĝo aŭ manĝas
  • oko - okulo aŭ vidas
  • ore - orelo aŭ aŭdas
  • lala - kanto aŭ kantas
  • fley - flugo aŭ flugas

Ekzemplaj frazoj

Juni femixu somno.
La juna virino dormas.

Sodar ore bon musika.
La gefrato aŭskultas bonan muzikon.

Hin lala sen meli.
La kanto estas bela.

Ekzerco de legado kaj aŭskultado

Mi hare neo kitabu. Hin kitabu sen bon. Mi suki na doxo kitabu. Bwaw sen day ji bala. Hin bwaw hare bete. Juni bwaw yuxi ji pawbu. Te no sen safe. Mama no sen hox. Bete glu sui. Te somno. Mama sen hox.

Yu hare lungo kitabu. Den kitabu no sen bon. Yu no suki na doxo den kitabu. Gao manixu hare uma. Uma sen velosi. Manixu hare femdoste. Doste sen juni ji meli. Manixu suki na oko filme. Femixu no suki filme. Femixu suki na lala ji danse. Manixu no suki musika. Femixu no lubi te.

Leciona tasko

Skribu vian propran rakonton uzante la ekzemplojn en la supra kaj antaŭaj lecionoj kiel ŝablonojn.