Pronomoj

Subjektaj/Objektaj Pronomoj

La subjektaj/objektaj pronomoj de Globaso estas jenaj:

singulara plurala
1a persono mi - mi imi - ni
2a persono yu - vi uyu - vi
3a persono
vivanta
te - li, ŝi, ĝi ete - ili
3a persono
neviva
to - ĝi oto - ili
ren - oni
se - 'refleksiva pronomo' (min, vin, sin, nin)
da - 'rilativa pronomo' (li, ŝi, ĝi, ili)

La seksneŭtralaj te kaj ete estas uzataj por ĉiuj vivantaj estaĵoj kaj personigitaj objektoj. Se necesas emfazi la sekson, la adjektivoj fem kaj man, uzataj ankaŭ por substantivoj, povas esti uzataj kiel prefiksoj.

  • femte - ŝi
  • mante - li
  • femete/manete - ili

Partikulo he

La partikulo he estas uzata kun subjektaj pronomoj por esprimi emfazon.

he mi - mi mem
he yu - vi mem
ktp.

Posedaj Adjektivoj

La posedaj adjektivoj deriviĝas el la pronomoj per aldono de la sufikso -su:

singulara plurala
1a persono misu - mia imisu - nia
2a persono yusu - via uyusu - via
3a persono
vivanta
tesu - lia, ŝia, ĝia etesu - ilia
3a persono
neviva
tosu - ĝia otosu - ilia
rensu - onia
sesu - mia propra, via propra, sia propra, nia propra
dasu (rilativaj propozicioj) - lia, ŝia, ĝia, ilia

Kiel ĉe la pronomoj, la seksneŭtralaj posedaj adjektivoj tesu kaj etesu estas kutime uzataj por ĉiuj triapersonaj vivantaj estaĵoj. Se necesas emfazi la sekson, oni povas uzi la prefiksojn fem kaj man.

  • femtesu - ŝia
  • mantesu - lia
  • femetesu/manetesu - ilia

Posedaj Pronomoj

La posedaj pronomoj deriviĝas el la posedaj adjektivoj per aldono de la pronomo (e)te aŭ (o)to:

singulara plurala
1a persono misu te/to - (la) mia imisu te/to - (la) nia
2a persono yusu te/to - (la) via uyusu te/to - (la) via
3a persono
vivanta
tesu te/to - (la) lia, (la) ŝia, (la) ĝia etesu te/to - (la) ilia
3a persono
neviva
tosu te/to - (la) ĝia otosu te/to - (la) ilia
rensu te/to - (la) onia
sesu te/to - mia propra, via propra, sia propra, nia propra
dasu te/to (rilativaj propozicioj) - (la) lia, (la) ŝia, (la) ĝia, (la) ilia

Triapersonaj Pronomoj ĉe Fino de Substantivaj Frazpartoj

Kiel videblas ĉe la Korelativoj, triapersonaj pronomoj (te/to kaj ete/oto) estas uzataj por korelativaj pronomoj, ĉar determinantojn (ke, hin, den, ktp.) ĉiam devas sekvi pronomo aŭ substantivo. Vidu Substantivajn Frazpartojn.

Simile, (e)te/(o)to estas uzataj ĉe la fino de substantivaj frazpartoj kiam la substantivo estas subkomprenata.

Unu kialo por ĉi tiu regulo, kiel ilustrite sube, estas ke, ĉar substantivoj kaj verboj havas la saman formon en Globaso, determinanto aŭ adjektivo lasita sen pronomo aŭ substantivo povas esti erare interpretata kiel modifanta la tuj sekvantan substantivon/verbon.

Multi te pala sol in Englisa.
Multaj (homoj) parolas nur en la angla.

Alia kialo, kiel ilustrite sube, estas ke Globaso ne uzas artikolojn. Tial, kvankam substantivaj frazpartoj en Esperanto povas konsisti nur el adjektivo(j), tiuj en Globaso ne povas.

bon te, bur te ji colo te
la bona (ulo), la malbona (ulo) kaj la malbela (ulo)

Notu ankaŭ ke kvankam te kaj to estas ununombraj pronomoj, ili povas esti laŭvole uzataj kun vortoj indikantaj plurecon, kiel max, min, multi, xosu.