Korelativoj

Tabelo de Korelativoj

demanda
(kiu)
montra
(ĉi tiu, ĉi tiuj)
montra
(tiu, tiuj)
nedifinita
(iu, certa)
universala
(ĉiu)
nea
(neniu)
alia
(alia, malsama, cetera)
identa
(sama)
ajna substantivo ke...
kiu
hin...
ĉi tiu...
den...
tiu...
ban...
iu...
certa...
moy...
ĉiu...
ĉiuj
nil...
neniu...
neniu el...
alo...
alia...
alia malsama...
sama...
(la) sama...
aĵo

to - ĝi
keto
kio
kiu
hinto
ĉi tio
ĉi tiu
dento
tio
tiu
banto
io
iu
moyto
ĉio
ĉiu
nilto
nenio
neniu
aloto
io alia, la alia
samato
la sama aĵo
plurala aĵo

oto - ili
keoto
kiuj aĵoj
kiuj
hinoto
ĉi tiuj (aĵoj)
denoto
tiuj (aĵoj)
banoto
iuj aĵoj
moyoto
ĉiuj aĵoj
niloto
neniu el ili
alooto
la aliaj aĵoj
samaoto
la samaj aĵoj
vivanta estaĵo

te -
li, ŝi, ĝi (vivanta estaĵo)
kete
kiu
hinte
ĉi tiu
dente
tiu
bante
iu
moyte
ĉiu, ĉiuj
nilte
neniu
alote
iu alia, la alia
samate
la sama
plurala vivanta estaĵo

ete -
ili
keete
kiuj
hinete
ĉi tiuj
denete
tiuj
banete
iuj
moyete
ili ĉiuj
nilete
neniu el ili
aloete
(la) aliaj
samaete
la samaj
posedo

-su -
poseda sufikso
kesu
kies
hinsu
ĉi ties
densu
ties
bansu
ies
moysu
ĉies
nilsu
nenies
alosu
de iu alia, de la alia
samasu
de la sama persono/aĵo
speco, maniero

-pul -
adj/adv sufikso
kepul
kia, kiel
hinpul
ĉi tia, ĉi tiel
denpul
tia, tiel
banpul
ia, iel
moypul
ĉia, ĉiel
nilpul
nenia, neniel
alopul
alia speco de,
alie, en alia maniero
samapul
la sama speco de,
en la sama maniero
grado

-mo -
adv sufikso
kemo
kiel, kiom
hinmo
ĉi tiel, ĉi tiom
denmo
tiel, tiom
banmo
iel, iom
moymo
ĉiel, ĉiom
nilmo
neniel, neniom
alomo
ĝis alia grado
samamo
ĝis la sama grado
kvanto, sumo

kwanti -
kvanto
sumo
kekwanti
kiom (da)
hinkwanti
ĉi tiom (da)
denkwanti
tiom (da)
bankwanti
iom (da)
moykwanti
ĉiom (da)
nilkwanti
neniom (da)
alokwanti
alia
kvanto da
samakwanti
la sama
kvanto da
nombro

numer -
nombro
kenumer
kiom da
hinnumer
ĉi tiom da
dennumer
tiom da
bannumer
iom da
moynumer
ĉiom da
nilnumer
neniom da
alonumer
alia
nombro da
samanumer
la sama
nombro da
loko

loka -
loko
keloka
kie
hinloka
ĉi tie
denloka
tie
banloka
ie
moyloka
ĉie
nilloka
nenie
aloloka
aliloke, ie alie, en la alia loko
samaloka
en la sama loko
tempo

watu -
tempo
kewatu
kiam
hinwatu
ĉi tiam
denwatu
tiam
banwatu
iam
moywatu
ĉiam
nilwatu
neniam
alowatu
en alia tempo
samawatu
en la sama tempo, samtempe
kialo
(kaŭzo aŭ celo)


seba -
kialo
keseba
kial
hinseba
ĉi tial
denseba
tial
banseba
ial
moyseba
ĉial
nilseba
nenial
aloseba
pro (la) alia kialo
samaseba
pro la sama kialo
maniero

maner -
maniero
kemaner
kiel (farite per
kiu maniero)
hinmaner
ĉi tiel
per ĉi tiu maniero
denmaner
tiel
per tiu maniero
banmaner
iel
per iu maniero
moymaner
ĉiel
per ĉiu manier
nilmaner
per neniu maniero
alomaner
per alia maniero
samamaner
per la sama maniero
emfaza

he -
ajn
he keto
kio ajn
he hinto
ĉi tiu specifa
he dento
tiu specifa
he banto
io ajn
he moyto
ĉio
kaj io ajn
he nilto
neniu ajn,
eĉ ne unu
he aloto
iu ajn alia
he samato
ĝuste la sama aĵo

Determinantaj Korelativoj

La korelativaj vortoj ke, hin, den, ban, moy, nil, alo kaj sama ĉiam devas esti sekvataj de substantivo (ĉu modifita per adjektivoj aŭ ne) aŭ de pronomo. Ili neniam devus stari sole, ĉar pro la ellaso de la pronomo aŭ substantivo oni povas facile miskompreni la korelativon kiel determinanton de la substantivo/verbo, kiu ĝin sekvas. En la foresto de specifita substantivo, la pronomoj te aŭ to markas la finon de la substantiva frazparto. Vidu Substantivajn Frazpartojn.

Komparu la jenajn frazojn:

Hinto bon nasacu.
Ĉi tio bonodoras.

En la supra frazo, -to markas la finon de la substantiva frazparto.

Hin bon nasacu... memorigi mi cel misu femgami.
Ĉi tiu bona odoro... memorigas min pri mia edzino.

En la supra frazo, nasacu markas la finon de la substantiva frazparto.

kekwanti, kenumer

Same, kekwanti (kiu kvanto da) kaj kenumer (kiu nombro da) ankaŭ devas esti sekvataj de te aŭ to, kiam substantivo estas subkomprenata kaj ne specifita.

kenumer bon lala - kiom da bonaj kantoj
vs
Kenumer te bon lala?
Kiom (el ili) bone kantas?

Mi le kari dua kilogramo fe risi. Yu le kari kekwanti to?
Mi aĉetis du kilogramojn da rizo. Kiom vi aĉetis?

Deviga cel

La prepozicio cel estas deviga ĉe la loka-korelativoj, kiam temas pri movado.

cel keloka - kien
cel hinloka - ĉi tien
cel denloka - tien
ktp.

Demandoj kontraŭ Demandaj Subfrazoj ene de Deklaraj Frazoj

Demandaj subfrazoj ene de deklaraj frazoj estas subfrazoj, kiuj aperas anstataŭ substantivaj frazpartoj kaj kiuj signifas tion, kio estas la respondo al la demando "XYZ?" aŭ varianton de tio. Ili formiĝas per enkonduko de la subfraza konjunkcio ku, per la uzo de la sama determinanto (ke) videbla en veraj demandoj, kaj per la konservo de la vortordo de la kongrua demando de la subfrazo.

La jenaj paroj de ekzemplaj frazoj ilustras: (1) verajn demandojn, (2) deklarajn frazojn kun demandaj subfrazoj.

ke - kiu; kete - kiu(n); keto - kio

(1) Kete lubi yu?
"Kiu amas vin?"
Kiu amas vin?

(2) Mi jixi ku kete lubi yu.
"Mi scias ĉi tion: Kiu amas vin?"
Mi scias, kiu amas vin.

(1) Yu lubi kete?
"Vi amas kiun?"
Kiun vi amas?

(2) Mi jixi ku yu lubi kete.
"Mi scias ĉi tion: Vi amas kiun?"
Mi scias, kiun vi amas.

(1) Te vole na yam keto?
"Li volas manĝi kion?"
Kion li volas manĝi?

(2) Mi le wanji ku te vole na yam keto.
"Mi forgesis ĉi tion: Li volas manĝi kion?"
Mi forgesis, kion li volas manĝi.

(1) Te le gibe pesa tas ke doste?
"Ŝi donis la monon al kiu amiko?"
Al kiu amiko ŝi donis la monon?

(2) Te le no loga ku te le gibe pesa tas ke doste.
"Ŝi ne diris ĉi tion: Ŝi donis la monon al kiu amiko?"
Ŝi ne diris, al kiu amiko ŝi donis la monon.

kesu - kies

(1) Hinto sen kesu kursi?
"Ĉi tio estas kies seĝo?"
Kies seĝo estas ĉi tio?

(2) Mi vole na jixi ku hinto sen kesu kursi.
"Mi volas scii ĉi tion: Ĉi tio estas kies seĝo?"
Mi volas scii, kies seĝo ĉi tio estas.

(1) Kesu kitabu sen per mesa?
"Kies libro estas sur la tablo?"
Kies libro estas sur la tablo?

(2) Mi jixi ku kesu kitabu sen per mesa.
"Mi scias ĉi tion: Kies libro estas sur la tablo?"
Mi scias, kies libro estas sur la tablo.

kepul - kia (kun substantivoj); kiel (kun verboj)

(1) Yu sen kepul?
"Vi estas kia?"
Kia vi estas?

(2) Te le swal ku yu sen kepul.
"Ŝi demandis ĉi tion: Vi estas kia?"
Ŝi demandis, kia vi estas.

(1) Yu sen kepul insan?
"Vi estas kia persono?"
Kia persono vi estas?

(2) Mi jixi ku yu sen kepul insan.
"Mi scias ĉi tion: Vi estas kia persono?"
Mi scias, kia persono vi estas.

kemo - kiel, kiom (ĝis kiu grado)

(1) Te sen kemo lao?
"Ŝi estas kiom aĝa?"
Kiom aĝa ŝi estas?

(2) Te le loga tas mi ku te sen kemo lao.
"Ŝi diris al mi ĉi tion: Ŝi estas kiom aĝa?"
Ŝi diris al mi, kiom aĝa ŝi estas.

(1) Yu sen kemo pilodo?
"Vi estas kiel/kiom laca?"
Kiel/kiom laca vi estas?

(2) Mi jixi ku yu sen kemo pilodo.
"Mi scias ĉi tion: Vi estas kiel/kiom laca?"
Mi scias, kiel/kiom laca vi estas.

kekwanti - kiom da (kvanto); kenumer - kiom da (nombro)

(1) Yu le kari kekwanti risi?
"Vi aĉetis kiom da rizo?"
Kiom da rizo vi aĉetis?

(2) Mi le oko ku yu le kari kekwanti risi.
"Mi vidis ĉi tion: Vi aĉetis kiom da rizo?"
Mi vidis, kiom da rizo vi aĉetis.

(1) Yu hare kenumer bete?
"Vi havas kiom da infanoj?"
Kiom da infanoj vi havas?

(2) Mi jixivole ku yu hare kenumer bete.
"Mi scivolas ĉi tion: Vi havas kiom da infanoj?"
Mi scivolas, kiom da infanoj vi havas.

keloka - kie

(1) Te ergo keloka?
"Li laboras kie?"
Kie li laboras?

(2) Mi jixi ku te ergo keloka.
"Mi scias ĉi tion: Li laboras kie?"
Mi scias, kie li laboras.

kewatu - kiam

(1) Te xa preata kewatu?
"Ŝi alvenos kiam?"
Kiam ŝi alvenos?

(2) Dento sen ku te xa preata kewatu.
"Tio estas ĉi tio: Ŝi alvenos kiam?"
Tio estas, kiam ŝi alvenos.

keseba - kial

(1) Yu le no idi cel parti keseba?
"Vi ne iris al la festo kial?"
Kial vi ne iris al la festo?

(2) Mi jixi ku yu le no idi cel parti keseba.
"Mi scias ĉi tion: Vi ne iris al la festo kial?"
Mi scias, kial vi ne iris al la festo.

kemaner - kiel (per kiu maniero)

(1) Yu le xuli mobil kemaner?
"Vi riparis la aŭton kiel?"
Kiel vi riparis la aŭton?

(2) Mi jixivole ku yu le xuli mobil kemaner.
"Mi scivolas ĉi tion: Vi riparis la aŭton kiel?"
Mi scivolas, kiel vi riparis la aŭton.

Deklaraj Frazoj kun Demandaj Frazpartoj

Parolantoj foje reduktas demandan subfrazon al frazparto, eĉ al la sola demanda vorto. La konjunkcio ku estas ankoraŭ uzata en la foresto de plena subfrazo.

Mi jixi ku fe ke mesi.
Mi scias en kiu monato.

Te le no loga ku keseba.
Ŝi ne diris kial.

Dento sen ku keloka.
Tio estas kie.

Mi jixi ku na idi keloka.
Mi scias kien iri.

Korelativaj Frazpartaj Konjunkcioj

Korelativaj frazpartaj konjunkcioj finiĝas per -loka, -watu, -seba kaj -maner, kaj uzas la rilatan konjunkcion hu.

Mi ergo denloka hu yu ergo.
Mi laboras kie vi laboras.

Mi xa preata denwatu hu yam sen jumbi. aŭ Denwatu hu yam sen jumbi, mi xa preata.
Mi alvenos kiam la manĝo estas preta. aŭ Kiam la manĝo estas preta, mi alvenos.

Mi le no idi cel parti denseba hu yu idi.
Mi ne iris al la festo pro la kialo, ke vi iris.

Mi le xuli mobil denmaner hu yu le alim tas mi.
Mi riparis la aŭton kiel vi instruis al mi.

Denmaner hu mi le loga...
Kiel mi diris...

Komparaj Korelativoj

La konjunkcio kom signifas kiel, same kiel kaj estas uzata kun la korelativoj finiĝantaj per -pul, -mo, -kwanti kaj -numer por fari komparojn. En la jenaj paroj de ekzemplaj frazoj, la dua frazo anstataŭigas specifan vorton aŭ frazparton per korelativo.

(1) Mi sen hazuni kom yu.
Mi estas malĝoja kiel vi.

(2) Mi sen denpul kom yu.
Mi estas kiel vi.

(1) Mi salom yu sodarsim kom misu sodar.
Mi salutas vin frate kiel mian fraton.

(2) Mi salom yu denpul kom misu sodar.
Mi salutas vin kiel mian fraton.

(1) Mi no abil na lala meli kom yu.
Mi ne kapablas kanti bele kiel vi.

(2) Mi no abil na lala denpul kom yu.
Mi ne kapablas kanti kiel vi.

(1) Sama kom mi, pia te hare tiga bete.
Same kiel mi, ankaŭ ŝi havas tri infanojn.

(2) Denpul kom mi, pia te hare tiga bete.
Kiel mi, ankaŭ ŝi havas tri infanojn.

(1) Hin baytu sen daymo day kom misu to.
Ĉi tiu domo estas tre granda kiel la mia.

(2) Hin baytu sen denmo day kom misu to.
Ĉi tiu domo estas tiel granda kiel la mia.

(1) Mi hare tiga bete kom misu gami.
Mi havas tri infanojn kiel mia geedzo.

(2) Mi hare dennumer bete kom misu gami.
Mi havas tiom da infanoj kiom mia geedzo.

(1) Mi le kari dua kilogramo fe risi kom yu.
Mi aĉetis du kilogramojn da rizo kiel vi.

(2) Mi le kari denkwanti risi kom yu.
Mi aĉetis tiom da rizo kiom vi.

daydenpul

La vorto daydenpul estas derivita vorto konsistanta el day- (pligrandiga prefikso) kaj la korelativo denpul. Ĝi tradukiĝas kiel kia sekvata de substantivo en ekkrioj kiel la jena:

Daydenpul din!
Kia tago!

daydenmo

La vorto daydenmo estas derivita vorto konsistanta el day- (pligrandiga prefikso) kaj la korelativo denmo. Ĝi estas grado-adverbo signifanta tiel, kiam ĝi estas sekvata de adjektivo/adverbo, aŭ tia, kiam ĝi estas sekvata de modifita substantivo.

Yu daydenmo bala.
Vi estas tiel forta.

Yu hare daydenmo day oko.
Vi havas tiajn grandajn okulojn.

La vorto daydenmo ankaŭ estas uzata simile al daydenpul. Ĝi signifas kiel, kiam ĝi estas sekvata de adjektivo/adverbo, aŭ kia, kiam ĝi estas sekvata de modifita substantivo.

Daydenmo meli!
Kiel bela!

Daydenmo meli din!
Kia bela tago!

daydenkwanti, daydennumer, denmo multi

Simile, la vortoj daydenkwanti kaj daydennumer povas esti uzataj por esprimi tiom kaj tiom da, respektive. Alternative, la esprimo denmo multi povas esti uzata por esprimi ambaŭ, ĉar ĝi estas sinonima kun ambaŭ daydenkwanti kaj daydennumer.

moyun

La vorto moyun estas derivita vorto konsistanta el la korelativa vorto moy kaj un (unu). Ĝi signifas ĉiu (unuopa) kaj estas uzata, kiam necesas distingi ĝin de ĉiu/ĉiuj.

Komparu la jenajn frazojn:

Mi le kari tiga yuxitul tas moyun nini.
Mi aĉetis tri ludilojn por ĉiu infano.

Mi le kari tiga yuxitul tas moy nini.
Mi aĉetis tri ludilojn por ĉiuj infanoj.