En Globaso, relative strikta vortordo estas aplikata ene de frazpartoj.
Substantivaj frazpartoj konsistas el la jena strukturo, kiel ilustrite en la suba tabelo:
(Specifilo) + (Komplemento) + Kerno
| Substantiva Frazparto | |||||
| (Specifilo) | (Komplemento) | Kerno | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Determinanto | Poseda Adj | Kvantigilo | Adj/Adv-Modifanta Adverbo |
Adjektivo(j) | Substantivo aĆ Pronomo |
| ke - kiu hin - Äi tiu den - tiu ban - iu moy - Äiu nil - neniu alo - alia |
misu - mia yusu - via tesu - Ćia/lia ktp. |
multi - multaj xosu - malmultaj, total - tuta, plu - pluraj (iu ajn nombro) ktp. |
daymo - tre godomo - tro ktp. |
meli - bela blue - blua lil - malgranda, eta ktp. |
matre - patrino doste - amiko sodar - gefrato drevo - arbo to - Äi ktp. |
| hin Äi tiu |
misu mia |
care kvar |
daymo tre |
lama malnova |
kitabu libroj |
| hin misu care daymo lama kitabu Äi tiuj miaj kvar tre malnovaj libroj |
|||||
Äar specifiloj kaj komplementoj estas nedevigaj, substantiva frazparto povas konsisti el ununura substantivo, ekzemple kitabu.
Substantivaj frazpartoj devas Äiam finiÄi per aĆ substantivo aĆ pronomo. Kiam ajn substantivo estas subkomprenata kaj ellasata, pronomo devas anstataĆi Äin, anstataĆ lasi specifilon aĆ komplementon pendanta. Sen la uzo de pronomoj por kompletigi substantivajn frazpartojn, tiaj frazpartoj havus malsamajn signifojn aĆ kreus nekompletajn kaj tial malgramatikajn frazojn.
Banete ergo velosi ji banete ergo hanman.
Iuj laboras rapide kaj iuj laboras malrapide.
Sen la pronomo te, la frazo tekstus:
Ban ergo sen velosi ji ban ergo sen hanman.
Iu laboro estas rapida kaj iu laboro estas malrapida.
Yusu gami ergo velosi mas misu te ergo hanman.
Via geedzo laboras rapide sed la mia laboras malrapide.
Sen la pronomo te, la dua parto de la frazo tekstus:
Misu ergo sen hanman.
Mia laboro estas malrapida.
Dua basataytiyen ergo velosi mas un te ergo hanman.
Du tradukistoj laboras rapide sed unu laboras malrapide.
Sen la pronomo te, la dua parto de la frazo tekstus:
Un ergo sen hanman.
Unu laboro estas malrapida.
Day manyen ergo velosi mas lil te ergo hanman.
La granda viro laboras rapide sed la malgranda laboras malrapide.
Sen la pronomo te, la dua parto de la frazo tekstus:
Lil ergo sen hanman.
La malgranda laboro estas malrapida.
Verbaj frazpartoj similas strukture al substantivaj frazpartoj:
| Verba Frazparto | ||||||
| (Specifilo) | (Komplemento) | Kerno | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tempo/Modo-Markilo | Aserto aĆ Neado | Adj/Adv-Modifanta |
Adverbo(j) | Pasiva VoÄo | DaĆra/ Kutima Aspekto |
Verbo |
| (nun) le xa am ger na |
si - jes (faras) no - ne (ne faras, ktp.) |
daymo - tre godomo - tro |
bon - bone, bur - malbone, velosi - rapide multi - multe, xosu - malmulte, pimpan - ofte, nadir - malofte ktp. |
be - pasivvoÄa markilo |
du - daĆra/ kutima aspekt-markilo |
danse - danci lala - kanti eskri - skribi ktp. |
| le | no | daymo | pimpan | be | du | yam |
| le no daymo pimpan beduyam ne kutimis esti manÄata tre ofte |
||||||
Kiel specifiloj, verbaj markiloj (nun, le, xa, ger, am, na) estas metataj Äe la komenco de verbaj frazpartoj.
Kiel videblas en la supra frazo, adverboj (aĆ adverbaj frazpartoj) tipe antaĆas verbojn.
Alternative, adverboj povas esti metataj post la verbo, tuj post la objektoj, se estas iuj.
Femyen danse meli.
La virino dancas bele.
Mi le gibe pesa tas coriyen volekal koski mi le befobi ki te xa morgi mi.
Mi donis la monon al la Ćtelisto kontraĆvole Äar mi timis, ke li mortigos min.
Adverboj povas ankaĆ esti movataj al la komenco de la frazo, kondiÄe ke estas klara paĆzo per la komo por apartigi la frazparton de la cetero de la frazo. Sen la paĆzo, la adjektivo/adverbo povus esti erare interpretata kiel modifanta la subjekton.
Velosi, bwaw glu sui.
Rapide, la hundo trinkas la akvon.
Unyum, te le idi cel banko.
Unue, Ći iris al la banko.
La neanta adverbo no tuj antaĆas la neatan vorton aĆ frazparton.
Manyen no godomo bur danse.
aĆ: Manyen danse no godomo bur.
La viro ne dancas tro malbone.
En la dua frazo supre, no aperas kune kun la cetero de la komplemento fine de la frazo. (La viro ja dancis, sed ne tro malbone.)
Alternative, no povus tuj antaĆi la verbon kaj esti interpretata kiel modifanta la verbon plus Äiajn priskribajn adverbojn.
Manyen no danse godomo bur.
La viro ne dancas tro malbone.
Infinitivaj verbaj frazpartoj havas la jenan strukturon:
na + verba frazparto
Vidu Infinitivajn Verbajn Frazpartojn sub Fraza Strukturo.
Globaso, kiel plej multaj SVO-lingvoj, uzas prepoziciojn anstataĆ postpoziciojn. Prepoziciaj frazpartoj konsistas el prepozicio sekvata de substantiva frazparto.
| Prepozicia Frazparto | |
| Prepozicio | Substantiva Frazparto |
|---|---|
| in en |
day sanduku granda skatolo |
| in day sanduku en la granda skatolo |
|
La pozicio de prepoziciaj frazpartoj ene de frazoj estas klarigata sub Fraza Strukturo.
Krom no (ne), fokusaj adverboj, kiel sol (nur), pia (ankaĆ) kaj hata (eÄ), ne aperas en la Äisupraj tabeloj de Substantiva Frazparto kaj Verba Frazparto. La kialo estas, ke fokusaj adverboj povas aperi ie ajn en frazo, depende de tio, kio estas modifata en la frazo. Fokusaj adverboj Äiam tuj antaĆas la frazparton aĆ vorton kiun ili modifas.
Misu gami glu sol kafe fe soba.
Mia geedzo trinkas nur kafon matene.
Misu gami glu kafe hata fe axam.
Mia geedzo trinkas kafon eÄ vespere.
Pia misu gami glu kafe fe soba.
AnkaĆ mia geedzo trinkas kafon matene.
Kompleksaj adjektivaj frazpartoj venas post la substantivoj kiujn ili modifas.
Adj/Adv plus Prepozicia Frazparto
kitabu eskrido fal misu doste
la libro skribita de mia amiko
alimyen hox kos yusu sukses
la instruisto feliÄa pro via sukceso
Komparaj Adj/Adv-Frazpartoj
nini maxmo lao kom misu sodar
la infano pli aÄa ol mia frato
En Globaso, rilataj subfrazoj estas enkondukataj per la markilo de modifanta subfrazo hu kaj konservas tipan vortordon. Notindas, ke la konjunkcio hu ne havas ekzaktan ekvivalenton en Esperanto, sed tipe tradukiÄas kiel kiu, kiuj, aĆ kiu(j)n.
Rilataj subfrazoj, kiuj postulas pronomon por rilati al la antecedento, uzas la devigan reprenan rilatan pronomon da (li, Ći, Äi, ili, tiu, tiuj).
Te sen femixu hu da lubi mi.
"Ći estas la virino kiu tiu amas min."
Ći estas la virino kiu amas min.
Te sen femixu hu mi lubi da.
"Ći estas la virino kiu mi amas tiun."
Ći estas la virino kiun mi amas.
Mi le sonxi katatul hu mi kata roti yon da.
"Mi perdis la tranÄilon kiu mi tranÄis la panon per tiu."
Mi perdis la tranÄilon per kiu mi tranÄis la panon.
Kamisa hu mi suki da sen blue. aĆ To sen blue, kamisa hu mi suki da.
"La Äemizo kiu mi Ćatas tiun estas blua." aĆ "Äi estas blua, la Äemizo kiu mi Ćatas tiun."
La Äemizo (kiun) mi Ćatas estas blua. aĆ Äi estas blua, la Äemizo (kiun) mi Ćatas.
Noto: Kiel videblas en la lasta ekzemplo, kiam la rilata subfrazo estas parto de la subjekto, la frazo povas esti reformulata por meti la kernon de la frazo unue kaj movi la rilatan subfrazon al la fino de la frazo. Tio helpas fari la frazon pli facile komprenebla.
La poseda adjektivo dasu estas uzata en rilataj subfrazoj jene:
Te sen manixu hu dasu sodar kone mi.
"Li estas la viro kiu lia frato konas min."
Li estas la viro kies frato konas min.
Te sen manixu hu mi kone dasu sodar.
"Li estas la viro kiu mi konas lian fraton."
Li estas la viro kies fraton mi konas.
Manyen hu dasu gami Globasa sen misu doste. aĆ Te sen misu doste, manyen hu dasu gami Globasa.
"La ulo kiu ties geedzo parolas Globason estas mia amiko." aĆ "Li estas mia amiko, la ulo kiu ties geedzo parolas Globason."
La ulo kies geedzo parolas Globason estas mia amiko. aĆ Li estas mia amiko, la ulo kies geedzo parolas Globason.
Rilataj subfrazoj, en kiuj korelativa adverbo rilatas al la antecedento, estas jenaj:
Kitabudom hu mi ergo denloka sen day.
"La biblioteko kiu mi laboras tie estas granda."
aĆ
Kitabudom hu denloka mi ergo sen day.
"La biblioteko kiu tie mi laboras estas granda."
La biblioteko kie mi laboras estas granda.
Din hu mi xa preata denwatu sen Lunadin.
"La tago kiu mi alvenas tiam estas lundo."
aĆ
Din hu denwatu mi xa preata sen Lunadin.
"La tago kiu tiam mi alvenas estas lundo."
La tago kiam mi alvenas estas lundo.
AnstataĆ korelativaj adverboj, prepoziciaj frazpartoj povas esti uzataj por esprimi ekvivalentajn frazojn.
Kitabudom hu mi ergo in da sen day.
"La biblioteko kiu mi laboras en tiu estas granda."
aĆ
Kitabudom hu in da mi ergo sen day.
"La biblioteko kiu en tiu mi laboras estas granda."
La biblioteko en kiu mi laboras estas granda.
Din hu mi xa preata fe da sen Lunadin.
"La tago kiu mi alvenas je tiu estas lundo."
aĆ
Din hu fe da mi xa preata sen Lunadin.
"La tago kiu je tiu mi alvenas estas lundo."
La tago en kiu mi alvenas estas lundo.
Nespecifaj substantivaj frazpartoj kun rilataj subfrazoj povas konsisti el to/te plus reprena korelativa adverbo aĆ da.
Mi no suki to hu mi ergo denloka.
"Mi ne Ćatas tion kiu mi laboras tie."
aĆ
Mi no suki to hu denloka mi ergo.
"Mi ne Ćatas tion kiu tie mi laboras."
Mi ne Ćatas kie mi laboras.
Mi suki to hu yu broxa misu tofa denmaner.
"Mi Ćatas tion kiu vi brosas mian hararon tiel."
aĆ
Mi suki to hu denmaner yu broxa misu tofa.
"Mi Ćatas tion kiu tiel vi brosas mian hararon."
Mi Ćatas kiel vi brosas mian hararon.
Am gibe tas mi to hu mi vole da.
"Donu al mi tion kiu mi volas tiun."
Donu al mi kion mi volas.
Mi no suki te hu yu le seleti da.
"Mi ne Ćatas lin/Ćin/ilin kiu vi elektis tiun."
Mi ne Ćatas kiun vi elektis.
Alternative, ili povas konsisti el substantivo plus reprena prepozicia frazparto aĆ da.
Mi no suki loka hu mi ergo in da.
"Mi ne Ćatas la lokon kiu mi laboras en tiu."
aĆ
Mi no suki loka hu in da mi ergo.
"Mi ne Ćatas la lokon kiu en tiu mi laboras."
Mi ne Ćatas la lokon en kiu mi laboras.
Mi suki maner hu yu broxa misu tofa yon da.
"Mi Ćatas la manieron kiu vi brosas mian hararon per tiu."
aĆ
Mi suki maner hu yon da yu broxa misu tofa.
"Mi Ćatas la manieron kiu per tiu vi brosas mian hararon."
Mi Ćatas la manieron en kiu vi brosas mian hararon.
Am gibe tas mi xey hu mi vole da.
"Donu al mi la aĔon kiu mi volas tiun."
Donu al mi la aĔon (kiun) mi volas.
Mi no suki person hu yu le seleti da.
"Mi ne Ćatas la personon kiu vi elektis tiun."
Mi ne Ćatas la personon kiun vi elektis.
Substantivoj estas foje modifataj per subfrazoj kiuj ne estas rilataj, alivorte, subfrazoj sen reprena elemento. Tiaj subfrazoj estas enkondukataj per feki.
Singa begude idey feki maux ger abil na sahay te.
La leono estas tiklata de la ideo ke la muso povus helpi lin.
Substantivaj frazpartoj kun vortoj de loko, tempo, maniero kaj kialo povas esti modifataj per subfrazoj kun feki anstataĆ rilataj subfrazoj kun hu. Alivorte, por krei pli mallongajn frazojn sen reprenaj subfrazoj, feki povas anstataĆigi hu plus reprenan korelativan aĆ prepozician frazparton (hu denloka/hu in da, hu denwatu/hu fe da, hu denmaner/hu yon da, hu denseba/hu kos da).
Mi no suki restoran feki imi le yam.
"Mi ne Ćatas la restoracion ke ni manÄis Äe."
Mi ne Ćatas la restoracion Äe kiu ni manÄis.
Te sokutu (fe) moy mara feki te estaycu.
"Li falas Äiun fojon ke li stariÄas."
Li falas Äiun fojon kiam li stariÄas.
Mi suki maner feki yu broxa misu tofa.
"Mi Ćatas la manieron ke vi brosas mian hararon."
Mi Ćatas la manieron kiel vi brosas mian hararon.
Seba feki yu no xwexi sen koski yu no abyasa.
"La kialo ke vi ne lernas estas Äar vi ne praktikas."
La kialo, kial vi ne lernas, estas ke vi ne praktikas.