Leciono 10

Vortprovizo

  • numer - nombro, numeralo
    • kenumer (te/to) - kiom
  • moy - ĉiu
    • moyte - ĉiu homo
    • moyto - ĉio
    • moyloka - ĉie
  • nil - nulo, ne-
    • nilte - neniu
    • nilto - nenio
    • nilloka - nenie
  • un - unu
  • dua - du
  • tiga - tri
  • care - kvar
  • lima - kvin
  • sisa - ses
  • sabe - sep
  • oco - ok
  • nue - naŭ
  • des - dek
  • plu - pluraj

Notoj

Vortordo de substantivaj vortgrupoj

Kiel vidite en antaŭaj lecionoj, vortordo en Globaso estas iom mallibera. La vortordo de substantivaj frazoj sekvas:

determinativo (hin/den/moy/nil) -- posesiva adjektivo (misu, yusu, ktp) -- kvanto -- adjektivo -- pronomo/substantivo

hin tesu care lama kitabu
tiuj ŝiaj kvar malnovaj libroj

Posesivaj pronomoj

La pronomon posesivan oni faras per la aldono de (e)te aŭ (o)to al posesivaj adjektivoj.

  • misu te/to - la mia
  • yusu te/to - la via
  • ktp.

Aliaj substantivaj vortgrupoj kiuj finiĝas per (e)te kaj (o)to

Kiel vidite en antaŭaj lecionoj, substantivaj vortgrupoj devas finiĝi per aŭ pronomo aŭ substantivo. Ni jam vidis, ke determinativoj (hin, den, ke, moy, nil) ne povas esti memstaraj kaj devas uzi sufiksojn (e)te/(o)to kiam oni ne esprimas la substantivon. Same, posesivaj pronomoj (kiel supre) kaj ankaŭ adjektivoj kaj nombroj (inklude de kenumer) en substantivaj vortgrupoj devas aldoni (e)te/(o)to kiam oni ne esprimas la substantivon.

Un manixu somno ji dua te yam.
Unu viro dormas, kaj du manĝas.

lao ete ji juni ete
La maljunaj kaj la junaj

Mi hare multi kursi. Yu vole kenumer to?
Mi havas multe da seĝoj. Kiom vi volas?

Esprimado de singularo/nedifineco per un

Oni povas uzi la vorton un por esprimi singularon kaj nedefinecon kiam tio necesas.

un kitabu - unu libro aŭ libro

Esprimado de pluraleco per plu

Oni povas uzi la vorton plu por esprimi pluralecon kiam tio necesas.

plu pingo - pomoj

Ekzemplaj frazoj

Tiga meli piu lala.
Tri belaj birdoj kantas.

Den misu doste sen hox.
Tiu amiko mia estas feliĉa.

Yu hare kenumer sodar?
"Vi havas kiom da gefratoj?"
Kiom da gefratoj vi havas?

Moyte danse.
Ĉiuj dancas.

Ekzerco de legado kaj aŭskultado

Plu myaw sen in ergodom de sesu matre. Matre vole na ore moy sesu bete.

Matre loga, "Uyu le ergo fe keto?" Myaw un loga, "Mi le polisi. Mi le anda ji oko moyloka." Matre loga, "Dento sen day ergo! Yu xa hare lima mahi." Myaw un loga, "Xukra!"

Matre loga, "Myaw dua, yusu ergo le sen keto?" Myaw dua loga, "Mi le idi cel nahir cel na cudu neo yam. Mi le cudu des mahi." Matre loga, "Yusu ergo sen bon. Yusu des mahi sen day. Mi sen hox." Myaw dua loga, "Mi xa hare kenumer mahi?" Matre loga, "Lima mahi." Myaw dua loga, "Xukra. Mas mi le cudu max mahi kom lima te..." Matre loga, "Lima te sen bon numer." Myaw dua loga, "Bon..."

Matre loga, "Ji yu, myaw tiga?" Myaw tiga loga, "Mi le..." Myaw un loga, "Te le somno lungo! Te le no ergo!" Matre loga, "Myaw tiga xa hare lima mahi." Myaw un ji dua loga, "Keto? Kam no nilte? Myaw tiga le no ergo!" Matre loga, "Moy myaw xa hare yam. Nilte yam nilto. Mas, myaw tiga xa koki ton mi!"

Leciona tasko

Skribu vian propran rakonton uzante la ekzemplojn en la supra kaj antaŭaj lecionoj kiel ŝablonojn.