La vorton ke, kiel hin kaj den, substantivo aŭ pronomo devas sekvi.
ke medisyen?
kiu kuracisto?
kete?
kiu?
ke kitabu?
kiu libro?
keto?
kio?
La vortoj ete kaj oto, kiuj estas la pluralaj alternativoj de te kaj to, povas fiksi al hin, den kaj ke por fari la vortojn hinete/hinoto (ĉi tiuj) kaj denete/denoto (tiuj), keete/keoto (kiuj). Tamen, ĉar oni povas uzi la vortojn hin kaj den kun vortoj kiuj montras pluralecon, oni povas ankaŭ uzi -te/-to kiam la kvanto estas nekonata, ekzemple kiam oni demandas pri kiu kaj kio. Tial keete kaj keoto estas apenaŭ uzataj.
Demandoj havas la saman vortordon kiel frazojn.
Medisyen yam keto?
"Kuracisto manĝas kion?"
"Kion manĝas kuracisto?
Yu xa doxo ke kitabu?
"Vi legos kiun libron?
Kiun libron vi legos?
Oni nur uzas la vorton cel por montri movadon, celon, aŭ motivon. Oni ne uzas ĝin por marki la ricevanton (alivorte, la malrektan objekton). En estonteca leciono, vi lernos la vorton kiu markas la ricevanton.
La vortgrupo cel na signifas por fari.
Polisiyen le idi cel kitabudom cel na doxo kitabu.
La policano iris al la biblioteko por legi libron.
Oni povas uzi la vorton cel kun aliaj prepozicioj: cel in (en ion) kaj cel ex (eliri ion).
Polisiyen le pawbu cel in kitabudom.
La policano kuris en bibliotekon.
Oni kutime uzas la vorton yen por homoj, sed oni vere povas uzi ĝin por ĉiaj vivaĵoj. Oni ofte uzas ĝin por krei kunmetaĵojn el substantivoj, verboj, kaj adjektivoj.
El substantivo-verboj:
El adjektivo-adverboj:
Oni povas esprimi la vortojn viro kaj virino ankaŭ per manyen kaj femyen. Laŭvorte, manyen estas ajna vireca homo (ĉu knabo aŭ viro) kaj femyen estas ajna ineca homo (ĉu knabino aŭ virino). Tamen, ĉar oni kutime uzas la vorton nini por kreskantaj homoj, manyen kaj femyen ofte estas uzataj ne nur kiam oni ne certas pri ies aĝo, sed aldone pri kaj junuloj kaj plenkreskuloj. Etende, oni povas uzi yen kiel memstaran vorton por signifi ulo.
Den femyen sen medisyen.
Tiu ino estas kuracisto.
Alimyen idi cel eskol.
La instruisto iras al la lernejo.
Polisiyen hare keto?
Kion la policano havas?
Multi ixu idi cel day eskol. Multi te ata cel na xwexi na bon koki. Eskol hare juni alimyen.
Xwexiyen loga, "Imi xa koki keto?"
Alimyen loga, "Uyu xa koki neo yam."
Xwexiyen loga, "Ke yam? Yam hare keto?"
Alimyen loga, "Patato, bwaw ji uma."
Gao xwexiyen sen polisiyen. Te no sen hox: "Keto?! Dento no sen yam! Bwaw ji uma sen meli! Ete sen doste!"
Alimyen loga, "Fe lutuf, multi te suki na yam xosu bwaw ji uma. Kam yu aham?"
Polisiyen loga, "No! Ete no sen yam! Yu xa idi cel polisidom."
Skribu vian propran rakonton uzante la ekzemplojn en la supra kaj antaŭaj lecionoj kiel ŝablonojn.