Trunkitaj morfemoj

Speciala trajto de Globaso estas la uzo de trunkitaj morfemoj. Trunkitaj morfemoj estas funkciovortoj aƭ afiksoj kun pli mallonga formo kaj kutime pli mallarĝa aƭ pli larĝa signifo ol iliaj respondaj fontvortoj. Trunkitaj morfemoj ne estas propradire derivitaj vortoj, kaj fakte estas plej bone rigardataj kiel tute sendependaj radikaj vortoj, kiuj similas laƭ formo al certaj enhavvortoj, kiel rimedo por faciligi la procezon de ilia lernado. Sekve, trunkitaj morfemoj ne nepre estiĝas per sistema Ɲablono.

Simila trajto troviĝas en naturaj lingvoj. En la kreolaj lingvoj de la mondo, ekzemple, oni ofte vidas funkciovortojn estiĝi el enhavvortoj de la fontlingvo. Fakte, tiel la plej multaj naturaj lingvoj evoluis kaj generis funkciovortojn kaj gramatikajn morfemojn. Por fascina diskuto pri ĉi tiu temo, vidu The Unfolding of Language: An Evolutionary Tour of Mankind's Greatest Invention, de Guy Deutscher.

La jenaj funkciovortoj estas trunkitaj morfemoj:

  • cel (al, por, por ke) el cele (celo)
  • dur (dum) el dure (daĆ­ro)
  • fal (farite de) el fale (fari)
  • fol (laĆ­, apud) el folo (sekvi)
  • ger (-us) el eger (se)
  • har (kun, havante) el hare (havi)
  • kom (ol) el kompara (kompari)
  • kos (pro, kaĆ­ze de) el kosa (kaĆ­zo)
  • kwas (kvazaĆ­) el kwasi (Ɲajna)
  • pas (tra) el pasa (pasi)
  • sol (nur) el solo (sola)
  • tas (al, por, nerekta objekto) el taslum (ricevi)
  • tem (pri, koncerne) el tema (temo)
  • ton (kune kun) el tongo (kune)
  • wey (ĉirkaĆ­) el jowey (ĉirkaĆ­aÄ”o)
  • yon (per, pere de) el yongu (uzi)

La jenaj prefiksoj estas trunkitaj morfemoj:

  • awto- (aĆ­to-, aĆ­tomate, aĆ­tonome, per si mem) el awtomati (aĆ­tomata) kaj awtonom (aĆ­tonoma)
  • du- (daĆ­ra/kutima aspekto) el dure (daĆ­ri)
  • fin- (fino/fini) el fini (fino, fini)
  • fron- (antaĆ­en) el fronta (frunto, antaĆ­o)
  • ja- (tuj apuda) el jara (najbaro)
  • pos- (kontraĆ­a) el opos (kontraĆ­a)
  • ru- (retro, malantaĆ­en) el ruke (dorso, malantaĆ­o)
  • xor- (komenci, ek-) el xoru (komenci, eki)

La jenaj sufiksoj estas trunkitaj morfemoj:

  • -cu (netransitiva) el cudu (akiri, ekhavi, preni)
  • -gi (transitiva) el gibe (doni)
  • -gon (geometria figuro kun specifa nombro da anguloj) el gona (angulo)
  • -je (grado) el daraje (grado)
  • -sa (lingvo; bestaj krioj) el basa (lingvo)