Trunkitaj morfemoj
Speciala trajto de Globaso estas la uzo de trunkitaj morfemoj. Trunkitaj morfemoj estas funkciovortoj aĆ afiksoj kun pli mallonga formo kaj kutime pli mallarÄa aĆ pli larÄa signifo ol iliaj respondaj fontvortoj. Trunkitaj morfemoj ne estas propradire derivitaj vortoj, kaj fakte estas plej bone rigardataj kiel tute sendependaj radikaj vortoj, kiuj similas laĆ formo al certaj enhavvortoj, kiel rimedo por faciligi la procezon de ilia lernado. Sekve, trunkitaj morfemoj ne nepre estiÄas per sistema Ćablono.
Simila trajto troviÄas en naturaj lingvoj. En la kreolaj lingvoj de la mondo, ekzemple, oni ofte vidas funkciovortojn estiÄi el enhavvortoj de la fontlingvo. Fakte, tiel la plej multaj naturaj lingvoj evoluis kaj generis funkciovortojn kaj gramatikajn morfemojn. Por fascina diskuto pri Äi tiu temo, vidu The Unfolding of Language: An Evolutionary Tour of Mankind's Greatest Invention, de Guy Deutscher.
La jenaj funkciovortoj estas trunkitaj morfemoj:
- cel (al, por, por ke) el cele (celo)
- dur (dum) el dure (daĆro)
- fal (farite de) el fale (fari)
- fol (laĆ, apud) el folo (sekvi)
- ger (-us) el eger (se)
- har (kun, havante) el hare (havi)
- kom (ol) el kompara (kompari)
- kos (pro, kaĆze de) el kosa (kaĆzo)
- kwas (kvazaĆ) el kwasi (Ćajna)
- pas (tra) el pasa (pasi)
- sol (nur) el solo (sola)
- tas (al, por, nerekta objekto) el taslum (ricevi)
- tem (pri, koncerne) el tema (temo)
- ton (kune kun) el tongo (kune)
- wey (ÄirkaĆ) el jowey (ÄirkaĆaÄ”o)
- yon (per, pere de) el yongu (uzi)
La jenaj prefiksoj estas trunkitaj morfemoj:
- awto- (aĆto-, aĆtomate, aĆtonome, per si mem) el awtomati (aĆtomata) kaj awtonom (aĆtonoma)
- du- (daĆra/kutima aspekto) el dure (daĆri)
- fin- (fino/fini) el fini (fino, fini)
- fron- (antaĆen) el fronta (frunto, antaĆo)
- ja- (tuj apuda) el jara (najbaro)
- pos- (kontraĆa) el opos (kontraĆa)
- ru- (retro, malantaĆen) el ruke (dorso, malantaĆo)
- xor- (komenci, ek-) el xoru (komenci, eki)
La jenaj sufiksoj estas trunkitaj morfemoj:
- -cu (netransitiva) el cudu (akiri, ekhavi, preni)
- -gi (transitiva) el gibe (doni)
- -gon (geometria figuro kun specifa nombro da anguloj) el gona (angulo)
- -je (grado) el daraje (grado)
- -sa (lingvo; bestaj krioj) el basa (lingvo)