Leciono 19

Vortprovizo

  • watu - tempo
    • kewatu - kiam
    • moywatu - ĉiam
    • nilwatu - neniam
  • haji - ankoraŭ
    • no haji - ne plu
  • uje - jam
    • no uje - ankoraŭ ne
  • dur - dum (prepozicio)
    • durki - dum (konjunkcio)
    • dur na - dum (+ verba vortgrupo)
  • pimpam - ofte
  • nadir - malofte
  • din - tago
    • nundin - hodiaŭ
    • jaledin - hieraŭ
    • jaxadin - morgaŭ
  • lefe - antaŭ (tempo)
  • xafe - post (tempo)
  • soba - mateno
  • axam - vespero
  • noce - nokto
  • total - tuta
  • nyan - jaro

Notoj

nun

Oni uzas la verban partikulon nun por esprimi la nunan momenton. Oni kutime ellasas ĝin krom se oni volas emfazi, ke la ago nun okazas.

Pasinteco, nuntempo, estonteco

La partikuloj nun, le, kaj xa povas fariĝi abstraktaj substantivoj per la sufikso -ya, kaj oni povas uzi ilin en prepoziciaj frazoj kun fe. Notu, ke fe estas deviga en tiuj vortgrupoj.

  • fe nunya - nun, nuntempe
  • fe leya - pasintece, antaŭe
  • fe xaya - estontece, poste

Nun kaj tiam

Kvankam fe nunya estas la plej ofta maniero por esprimi nunecon, oni aldone povas uzi hinwatu. Tamen hinwatu kontrastas kun denwatu (tiam).

Kunmetaĵoj el nun, le, kaj xa

Oni uzas la partikulojn nun, le kaj xa kiel kvazaŭprefiksojn por specifaj limigitaj vortoj--ĉefe tiuj kiuj aperas en la vortprovizo de tiu ĉi leciono.

La prefikso ja-

La prefikso ja- signifas tuj apud. Kiel vi povas vidi en ĉi tiu leciono, oni uzas la prefikson ja- en la vortoj jaledin (hieraŭ) kaj jaxadin (morgaŭ).

lefe kaj xafe

La prepozicioj lefe kaj xafe estas el la verbaj partikuloj kaj la multuza prepozicio fe. Oni uzas ilin por esprimi antaŭ kaj post (pri tempo).

Misu gami le irsal tas yu netoposta lefe tiga din. Mia geedzo sendis al vi retmesaĝon antaŭ tri tagoj.

Yu abil na xwexi Globasa xafe un nyan. Vi povas lerni Globason post jaro.

Tagoj de la semajno

Oni derivas la nomojn de la tagoj de la semajno per la internacia astronomia metodo kun -din kiel kvazaŭsufikso.

Lundo - lunadin (Luna - Nia luno)
Mardo - marihidin (Marihi - Marso)
Merkredo - bududin (Budu - Merkuro)
Ĵaŭdo - muxtaridin (Muxtari - Jupitero)
Vendredo - zuhuradin (Zuhura - Venuso)
Sabato - xanidin (Xani - Saturno)
Dimanĉo - soladin (Sola - Nia suno)

Por esprimi vortojn kiel lunde oni uzas la vorton duli: (fe) duli lunadin, (fe) duli marihidin, ktp.

Kunmetaĵoj el pluraj substantivoj

Kiel ni jam vidis per vortoj kiel dom, kamer, dukan, kaj din, oni povas libere fari kunmetaĵojn en Globaso per ajnaj substantivoj.

Plenumu la spacojn:

matenmanĝo:

vespermanĝo:

Ekzemplaj frazoj

Yu le turi in Barati kewatu?
Kiam vi vizitis Baraton?

Mi xa koki axamyam durki yu idi cel dukan.
Mi kuiros vespermanĝon dum vi iras al la butiko.

Ekzerco de legado kaj aŭskultado

Mi nadir koki, mas mi xa koki axamyam jaxadin. Nundin, mi musi na idi cel bazar. Imi haja risi, mahi ji vino. Misu gami loga ki misu yam sen daymo bon, mas mi fikir ki te koki maxmo bon kom mi. Durki mi koki, misu gami xa oko filme.

Leciona tasko

Skribu vian propran rakonton uzante la ekzemplojn en la supra kaj antaŭaj lecionoj kiel ŝablonojn.